Μητρότητα χωρίς αυτοθυσία

Η μητρότητα είναι μια βαθιά μετάβαση, αλλά δεν χρειάζεται να σημαίνει απώλεια του εαυτού.

Η μητρότητα και ο κίνδυνος να χαθεί η γυναίκα

Από τότε που έγινα μητέρα, έχω σκεφτεί πολλές φορές πόσο εύκολο είναι μια γυναίκα να αρχίσει σιγά σιγά να χάνεται μέσα σε αυτό τον ρόλο. Όχι απαραίτητα απότομα, ούτε επειδή το επιλέγει συνειδητά, αλλά γιατί η καθημερινότητα, οι ανάγκες, η κούραση, οι ευθύνες και η αγάπη για το παιδί της την οδηγούν πολλές φορές στο να βάζει τον εαυτό της συνεχώς πιο πίσω. Και αυτό είναι κάτι που καταλαβαίνω πολύ βαθιά.

Γιατί η μητρότητα είναι πράγματι μια εμπειρία που σε μεταμορφώνει. Δεν γίνεται να σε αφήσει ίδια. Αλλά όσο ζω αυτή τη φάση της ζωής μου, τόσο πιο έντονα νιώθω ότι δεν θέλω η μητρότητα να σημαίνει εξαφάνιση του εαυτού μου. Δεν θέλω να είναι μια συνθήκη μέσα στην οποία η γυναίκα που ήμουν, οι ανάγκες μου, η φωνή μου, το σώμα μου, οι επιθυμίες μου και η προσωπική μου διαδρομή να μπαίνουν οριστικά στην άκρη. Και κάπως έτσι γεννήθηκε μέσα μου πολύ καθαρά η φράση «μητρότητα χωρίς αυτοθυσία».

Για εμένα αυτή η φράση δεν σημαίνει ότι μια μητέρα δεν προσφέρει, δεν δίνει, δεν κουράζεται ή δεν βάζει πολλές φορές στην άκρη κάτι δικό της για χάρη του παιδιού της. Φυσικά και η μητρότητα έχει προσφορά. Φυσικά και έχει θυσίες, έχει ξενύχτι, έχει σωματική και ψυχική διάθεση, έχει στιγμές που δίνεις περισσότερο απ’ όσο νομίζεις ότι αντέχεις.

Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να χτίζεις σταδιακά μια ζωή στην οποία η δική σου ύπαρξη περιορίζεται μόνο στη λειτουργία της μητέρας. Γιατί κάπου εκεί αρχίζει κάτι να σβήνει. Και όταν σβήνει η γυναίκα, όταν χάνεται τελείως η σύνδεση με τον εαυτό, με το σώμα, με την ανάγκη για έκφραση, δημιουργία, ξεκούραση, ελευθερία ή και απλώς για λίγη σιωπή, τότε αυτή η προσφορά παύει να είναι θρεπτική. Γίνεται βάρος. Και πολλές φορές γίνεται και θυμός, ενοχή, σύγχυση ή μια βαθιά αίσθηση κενού που δεν είναι πάντα εύκολο να παραδεχτείς.

Όταν η αυτοθυσία βαφτίζεται αγάπη

Αυτό που νιώθω όλο και περισσότερο είναι ότι η αυτοθυσία έχει εξιδανικευτεί πάρα πολύ, ειδικά γύρω από τη μητρότητα. Σαν να θεωρείται αυτονόητο ότι η “καλή μητέρα” είναι εκείνη που ξεχνάει τον εαυτό της, που δεν ζητά, που δεν διαμαρτύρεται, που δεν έχει προσωπικό χρόνο, που δεν θέλει χώρο, που δεν χρειάζεται τίποτα, που αντέχει τα πάντα σιωπηλά και συνεχίζει. Σαν να είναι απόδειξη αγάπης το να φτάνεις στα όριά σου και να συνεχίζεις λίγο ακόμη.

Όμως εγώ δεν μπορώ να το δω έτσι. Και δεν θέλω να το δω έτσι. Γιατί όσο περισσότερο το παρατηρώ, τόσο περισσότερο πιστεύω ότι η αγάπη δεν χρειάζεται να περνά μέσα από την εξαφάνιση. Η αφοσίωση δεν χρειάζεται να σημαίνει ότι παύεις να υπάρχεις ως ξεχωριστός άνθρωπος. Και η μητρότητα δεν χρειάζεται να γίνει ένας ρόλος που καταπίνει ολόκληρη την ύπαρξή σου.

Ίσως γι’ αυτό νιώθω τόσο έντονα την ανάγκη να μιλήσω για αυτό το θέμα. Γιατί για μένα δεν είναι απλώς μια σκέψη πάνω στη μητρότητα. Είναι κάτι που συνδέεται πολύ βαθιά με όλα όσα έχω μάθει μέχρι σήμερα μέσα από τη γιόγκα και τη φιλοσοφία της. Ένα από τα πράγματα που με έχει βοηθήσει περισσότερο η γιόγκα να καταλάβω είναι ότι δεν είμαστε οι ταμπέλες μας.

Δεν είμαστε μόνο οι ρόλοι μας. Δεν είμαστε μόνο μητέρα, σύζυγος, επαγγελματίας, κόρη, δασκάλα ή οτιδήποτε άλλο αναλαμβάνουμε να είμαστε μέσα στη ζωή. Όλα αυτά είναι πραγματικά κομμάτια της εμπειρίας μας, αλλά δεν είναι η ουσία μας. Δεν είναι ολόκληρη η ταυτότητά μας. Η γιόγκα με έφερε πολλές φορές πίσω σε αυτή τη μνήμη, ότι πίσω από τις ιδιότητες και τους ρόλους υπάρχει κάτι πιο βαθύ, πιο σταθερό, πιο αληθινό. Και αυτό για μένα έχει τεράστια σημασία, ειδικά τώρα, σε αυτή τη φάση της ζωής μου. Γιατί όταν μια γυναίκα ταυτιστεί ολοκληρωτικά μόνο με έναν ρόλο, όσο ιερός και σημαντικός κι αν είναι, κινδυνεύει να ξεχάσει όλα τα υπόλοιπα που επίσης είναι.

Η μητρότητα ως μετάβαση, όχι ως εξαφάνιση

Η μητρότητα, λοιπόν, για μένα είναι μια βαθιά μετάβαση. Είναι ένα πέρασμα σε μια νέα εκδοχή του εαυτού. Δεν είναι ούτε απλή, ούτε ρομαντική, ούτε μονοδιάστατη. Σε αλλάζει με τρόπο που δεν μπορείς να προβλέψεις πριν το ζήσεις. Σε φέρνει αντιμέτωπη με πλευρές του εαυτού σου που δεν ήξερες, με αντοχές και αδυναμίες, με φόβους, ενοχές, αγάπη, ευαισθησία, δύναμη και αποδόμηση μαζί. Και ακριβώς επειδή είναι τόσο βαθιά μετάβαση, νιώθω ότι χρειάζεται ακόμη περισσότερη συνειδητότητα για να μη μετατραπεί σε αυτοδιάλυση.

Δεν θέλω η μητρότητα να είναι το τέλος της γυναίκας που ήμουν. Θέλω να είναι η εξέλιξή της. Θέλω να χωράει μέσα της και η αγάπη για το παιδί μου και η αγάπη για τη δική μου αλήθεια. Θέλω να μπορώ να λέω ότι είμαι μητέρα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εξαφανίστηκαν όλα τα υπόλοιπα κομμάτια μου.

Τι σημαίνει αυτό για μένα στην πράξη

Στην πράξη αυτό φυσικά δεν είναι πάντα εύκολο. Και δεν το γράφω από κάποια θέση τελειότητας. Δεν νιώθω ότι το έχω λύσει ή ότι το καταφέρνω πάντα. Υπάρχουν πολλές μέρες που κουράζομαι, που νιώθω ότι δεν έχω χώρο, που η καθημερινότητα με παρασύρει, που ξεχνάω τον εαυτό μου ή που μπαίνω αυτόματα σε μια λειτουργία όπου όλα είναι για τους άλλους και τίποτα για εμένα. Υπάρχουν μέρες που το σώμα μου μου μιλάει πιο δυνατά από τον νου, που καταλαβαίνω ότι έχω πιεστεί, ότι δεν έχω ξεκουραστεί, ότι έχω παραμελήσει την εσωτερική μου ισορροπία. Και ίσως τελικά εκεί βρίσκεται η ουσία. Όχι στο να πετυχαίνω κάθε μέρα μια ιδανική ισορροπία, αλλά στο να παραμένω σε επαφή. Στο να ακούω πότε χάνομαι και να προσπαθώ να επιστρέψω. Στο να αναγνωρίζω ότι κι εγώ έχω ανάγκες. Ότι κι εγώ χρειάζομαι φροντίδα, ξεκούραση, χρόνο, χώρο, στήριξη και τρόπους να εκφράζομαι.

Για μένα η μητρότητα χωρίς αυτοθυσία σημαίνει ακριβώς αυτό. Να μπορώ να είμαι παρούσα στη ζωή του παιδιού μου χωρίς να είμαι απούσα από τη δική μου. Να μπορώ να αγαπώ βαθιά χωρίς να καταπιέζω συνεχώς τη δική μου αλήθεια. Να μπορώ να πω «χρειάζομαι βοήθεια», «χρειάζομαι χρόνο», «σήμερα είμαι κουρασμένη», «αυτό με πιέζει», χωρίς να νιώθω ότι γίνομαι λιγότερο καλή μητέρα. Να μπορώ να κρατώ μικρές πρακτικές που με φέρνουν πίσω στον εαυτό μου, έστω και για λίγα λεπτά. Ένα μπάνιο με ησυχία, λίγη αναπνοή, ένα μικρό γράψιμο, έναν διαλογισμό, λίγη κίνηση, ένα διάστημα χωρίς υποχρεώσεις, μια στιγμή που να μην είμαι μόνο σε υπηρεσία. Σημαίνει να θυμάμαι ότι η φροντίδα του εαυτού δεν είναι πολυτέλεια, ούτε εγωισμός. Είναι ο τρόπος για να παραμένω συνδεδεμένη με αυτό που είμαι, ώστε να μπορώ να δίνω χωρίς να αδειάζω τελείως.

Και θέλω επίσης να πω ξεκάθαρα ότι όταν μιλάω για μητρότητα χωρίς αυτοθυσία, δεν εννοώ μια μητρότητα “βολική”, εύκολη ή αποστειρωμένη από δυσκολίες. Δεν εννοώ ότι η μητέρα βάζει πάντα τον εαυτό της πρώτο ή ότι δεν θα υπάρξουν περίοδοι στη ζωή όπου θα χρειαστεί να δώσει περισσότερα. Δεν μιλάω για μια ιδανική εικόνα ισορροπίας που κατακτιέται μια για πάντα. Μιλάω περισσότερο για μια εσωτερική στάση. Για την πρόθεση να μην εγκαταλείπεις εντελώς τον εαυτό σου. Για την πρόθεση να μην θεωρείς αρετή το να εξαντλείσαι μόνιμα. Για την πρόθεση να μη σωπαίνεις όταν μέσα σου κάτι φωνάζει. Γιατί όσο μεγαλώνω, τόσο πιο πολύ πιστεύω ότι το σώμα μας πάντα μιλάει. Και όταν δεν του δίνουμε εμείς χώρο να εκφραστεί μέσα από ξεκούραση, μέσα από όρια, μέσα από αλήθεια, μέσα από φροντίδα, θα βρει άλλο τρόπο να μας το δείξει.

Να αγαπάμε χωρίς να χανόμαστε

Ίσως τελικά αυτό θέλω να κρατήσω περισσότερο σε αυτή τη φάση της ζωής μου. Ότι η αλλαγή δεν χρειάζεται να περνά μέσα από την απώλεια του εαυτού. Ότι μπορούμε να εξελισσόμαστε χωρίς να διαλυόμαστε. Ότι μπορούμε να αγαπάμε βαθιά χωρίς να παύουμε να υπάρχουμε ως γυναίκες, ως άνθρωποι, ως ψυχές με δική τους πορεία. Και ότι η μητρότητα, όσο μεγάλη και ιερή κι αν είναι, δεν έρχεται να ακυρώσει όλα τα υπόλοιπα που είμαστε. Έρχεται να μας αλλάξει. Να μας βαθύνει. Να μας αποκαλύψει. Αλλά όχι να μας εξαφανίσει.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που θέλω αυτός ο χώρος να υπάρχει. Για να θυμίζει, πρώτα σε εμένα και μετά σε κάθε γυναίκα που θα βρεθεί εδώ, ότι δεν χρειάζεται να χαθούμε για να αλλάξουμε. Ότι μπορούμε να είμαστε παρούσες, να ακούμε το σώμα μας και όσα έχει ανάγκη, να δίνουμε φωνή στις σκέψεις μας και να εκφραζόμαστε με ειλικρίνεια, διεκδικώντας στην πράξη αυτά που πραγματικά χρειαζόμαστε. Όχι γιατί είμαστε λιγότερο δοτικές, αλλά γιατί θέλουμε να είμαστε ολόκληρες. Και ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα πιο ουσιαστικά δώρα που μπορούμε να κάνουμε και στα παιδιά μας, να μας βλέπουν να αγαπάμε χωρίς να χανόμαστε.

Με φροντίδα και αγάπη,

Ιωάννα