Μήπως έχουμε παρεξηγήσει το self-care;

Μήπως τελικά το πρόβλημα δεν είναι το self-care, αλλά ο τρόπος που το έχουμε μετατρέψει σε άλλη μία υποχρέωση;

Γιατί αυτό το θέμα με έκανε να σκεφτώ

Πριν λίγες μέρες διάβασα ένα post που έλεγε ουσιαστικά ότι το self-care δεν σώζει την εξαντλημένη μητέρα και ότι η σύγχρονη βιομηχανία ευεξίας έχει μετατρέψει την εξάντληση σε ατομική ευθύνη. Ότι αντί να αλλάζουμε τις κοινωνικές δομές και τις πραγματικές συνθήκες που εξαντλούν τους ανθρώπους, προτείνουμε διαλογισμούς, yoga και μικρές πρακτικές σαν “λύση” σε κάτι πολύ βαθύτερο και πιο συστημικό.

Και όσο το διάβαζα, ένιωθα ότι συμφωνώ και διαφωνώ ταυτόχρονα.

Γιατί από τη μία, ναι, θεωρώ κι εγώ ότι έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου το self-care πολλές φορές παρουσιάζεται σαν κάτι επιφανειακό. Σαν ένα “πάρε μια ανάσα και συνέχισε”, ενώ κάποιος μπορεί να βρίσκεται πραγματικά στα όριά του. Και φυσικά, καμία μάσκα προσώπου, κανένα αφρόλουτρο και κανένα “10 λεπτά διαλογισμού” δεν μπορούν από μόνα τους να λύσουν την κοινωνική εγκατάλειψη, την έλλειψη υποστήριξης ή τις εξαντλητικές απαιτήσεις που βιώνουν σήμερα πολλές γυναίκες και μητέρες.

Από την άλλη όμως, ένιωσα ότι μέσα σε όλο αυτό το αφήγημα αδικείται βαθιά η πραγματική έννοια της αυτοφροντίδας. Και ίσως τελικά το πρόβλημα να μην είναι το self-care, αλλά ο τρόπος που το έχουμε μεταφράσει και παρουσιάσει τα τελευταία χρόνια.

Το burnout δεν είναι “ατομική αποτυχία”

Αρχικά, νομίζω ότι χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε κάτι πολύ βασικό, γιατί βλέπω ότι πολλές φορές χρησιμοποιούμε τους ίδιους όρους για τελείως διαφορετικές καταστάσεις.

Το burnout, ως όρος, αφορά την επαγγελματική εξουθένωση. Και ορίζεται ξεκάθαρα ως αποτέλεσμα χρόνιου εργασιακού στρες και προβληματικών συνθηκών στο επαγγελματικό περιβάλλον. Δηλαδή η ίδια η έννοια του burnout δεν “κατηγορεί” το άτομο και δεν λέει ότι κάποιος εξαντλήθηκε επειδή δεν έκανε αρκετό self-care ή επειδή δεν διαχειρίστηκε σωστά τον χρόνο του.

Αναγνωρίζει ότι υπάρχουν περιβάλλοντα και συνθήκες που εξαντλούν τους ανθρώπους.

Και αυτό είναι πολύ σημαντικό να το θυμόμαστε, γιατί συχνά έχουμε αρχίσει να χρησιμοποιούμε τη λέξη burnout για κάθε μορφή ψυχικής ή σωματικής κούρασης. Για τη μητρότητα, για τη συναισθηματική υπερφόρτωση, για την πίεση της καθημερινότητας, για το αίσθημα ότι “δεν προλαβαίνω να υπάρξω”.

Και κάπου εκεί αρχίζουν να μπερδεύονται οι ορισμοί, αλλά και οι λύσεις που προτείνουμε.

Εκεί που πιστεύω ότι έχουμε παρεξηγήσει το self-care

Νομίζω ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι έχουμε αρχίσει να βλέπουμε το self-care σαν κάτι πολύ μικρό και πολύ “αισθητικό”. Σαν μια λίστα από wellness συνήθειες που απλά σε βοηθούν να αντέξεις λίγο ακόμα μέσα σε μια ζωή που σε εξαντλεί.

Και ειλικρινά, αν αυτό είναι self-care, τότε ναι, συμφωνώ ότι δεν αρκεί.

Γιατί η πραγματική αυτοφροντίδα δεν είναι να κάνεις yoga για να συνεχίσεις να πιέζεις τον εαυτό σου χωρίς όρια. Δεν είναι να κάνεις διαλογισμό για να αντέξεις μια καθημερινότητα που βαθιά μέσα σου ξέρεις ότι σε διαλύει. Και δεν είναι φυσικά άλλη μία “υποχρέωση” στη λίστα που πρέπει να εκτελέσεις σωστά για να είσαι ένας λειτουργικός άνθρωπος.

Για μένα, η ουσιαστική αυτοφροντίδα είναι κάτι πολύ πιο βαθύ.

Είναι η διαδικασία μέσα από την οποία αρχίζεις να συνδέεσαι πραγματικά με εσένα. Να ακούς τι νιώθεις αντί να λειτουργείς στον αυτόματο. Να καταλαβαίνεις τι σε εξαντλεί, τι σε βαραίνει, τι δεν είναι πλέον βιώσιμο για εσένα.

Και αυτό αλλάζει τα πάντα.

Γιατί όταν συνδέεσαι με εσένα… αρχίζεις να αλλάζεις

Αυτό πιστεύω ότι είναι και το κομμάτι που συχνά λείπει από αυτές τις συζητήσεις.

Όταν κάποιος αρχίζει να φροντίζει ουσιαστικά τον εαυτό του, όχι μηχανικά αλλά συνειδητά, τότε αρχίζει και να τον ακούει πραγματικά. Και όταν αρχίζεις να ακούς τον εαυτό σου, γίνεται πολύ πιο δύσκολο να αγνοήσεις τις ανάγκες σου.

Αρχίζεις να παρατηρείς πότε πιέζεσαι υπερβολικά. Πότε κουράζεσαι. Πότε λειτουργείς πέρα από τα όριά σου. Τι χρειάζεται πραγματικά το σώμα σου και τι χρειάζεται το νευρικό σου σύστημα.

Και κάπου εκεί ξεκινά η πραγματική αλλαγή.

Γιατί τότε αρχίζεις να βάζεις όρια χωρίς τόσες ενοχές. Αρχίζεις να ζητάς βοήθεια. Αρχίζεις να διεκδικείς χρόνο, χώρο, υποστήριξη. Αρχίζεις να λες “δεν μπορώ να συνεχίσω έτσι”.

Για μένα, αυτό είναι self-care.

Όχι το να “αντέξεις λίγο ακόμα”, αλλά το να φτάσεις σε ένα σημείο όπου δεν μπορείς πια να προδώσεις τον εαυτό σου τόσο εύκολα.

“Δεν μπορώ” ή “δεν έχω μάθει ότι αξίζω φροντίδα;”

Ξέρω ότι αυτό μπορεί να ακουστεί σκληρό ή άβολο, αλλά πιστεύω ότι πολλές φορές δεν έχουμε μάθει να θεωρούμε τη φροντίδα του εαυτού μας βασική ανάγκη. Τη βλέπουμε σαν πολυτέλεια ή σαν κάτι που πρέπει πρώτα να “κερδίσουμε” αφού τελειώσουν όλα τα υπόλοιπα.

Περιμένουμε να υπάρξει χρόνος. Να λυθούν όλα. Να ηρεμήσουν όλοι οι άλλοι. Να έρθουν οι κατάλληλες συνθήκες.

Και συνήθως αυτές οι συνθήκες δεν έρχονται ποτέ μόνες τους.

Δεν λέω ότι είναι εύκολο. Υπάρχουν γυναίκες που πραγματικά δεν έχουν υποστήριξη, βοήθεια ή χώρο να αναπνεύσουν. Και αυτό είναι ένα πολύ πραγματικό κοινωνικό πρόβλημα που δεν πρέπει να αγνοούμε.

Αλλά πιστεύω επίσης ότι πολλές φορές χρειάζεται να αρχίσεις να δημιουργείς χώρο, ακόμα κι αν στην αρχή είναι πολύ μικρός. Γιατί αν δεν αρχίσεις να ακούς τον εαυτό σου, πώς θα καταλάβεις ποτέ τι χρειάζεσαι πραγματικά;

Η κοινωνία δεν είναι κάτι έξω από εμάς

Και κάτι ακόμα που σκέφτηκα πολύ διαβάζοντας αυτό το post είναι ότι συχνά μιλάμε για “την κοινωνία” σαν να είναι κάτι έξω από εμάς, κάτι ξένο και αόριστο.

Αλλά η κοινωνία είμαστε εμείς.

Άρα ναι, φυσικά και χρειάζονται καλύτερες δομές, περισσότερη υποστήριξη, περισσότερη φροντίδα για τις οικογένειες και πραγματικά “χωριά” υποστήριξης. Συμφωνώ απόλυτα με αυτό.

Αλλά οι κοινωνίες αλλάζουν όταν αλλάζουν και οι άνθρωποι που τις αποτελούν. Και ένας άνθρωπος πλήρως αποσυνδεδεμένος από τον εαυτό του δύσκολα θα διεκδικήσει. Δύσκολα θα βάλει όρια χωρίς ενοχές. Δύσκολα θα πει “αυτό δεν είναι βιώσιμο για μένα”.

Ενώ όταν αρχίζεις να ακούς πραγματικά τον εαυτό σου, τότε αρχίζεις και να αλλάζεις τη ζωή σου.

Τελικά… μήπως το self-care δεν είναι αυτό που νομίζουμε;

Ίσως τελικά το self-care δεν είναι άλλη μία δουλειά στη λίστα μας.

Ίσως δεν είναι ούτε trend, ούτε αισθητική, ούτε “wellness performance”.

Ίσως είναι η στιγμή που σταματάς αρκετά ώστε να ακούσεις τον εαυτό σου πραγματικά.

Και μερικές φορές, αυτό είναι το πρώτο βήμα για να αλλάξουν τα πάντα.

Με φροντίδα και αγάπη,

Ιωάννα